Cổ nhân ta nói: “Sinh kí tử quy”, sống là tạm gửi, chết mới là về.  Ðó là một nhân sinh quan, và cái nhân sinh quan ấy chi phối đời sống người ta, đến độ có nhiều người nói rằng “sống là chuẩn bị cho cái chết.”

Từ quan niệm ấy, người Việt Nam hình như không sợ hãi khi đối diện với cái chết.  Những cụ già xây sẵn phần mộ, mua sắm sẵn cỗ áo quan, ra vào vuốt ve ngắm nghía nó như ngắm một vật thân quí, đôi khi vào nằm thử một cách bình tĩnh.  Các cụ còn định sẵn cả chương trình cho đám tang của mình, phải tổ chức ra sao, nghi thức thế nào.  Thật đúng là sự chuẩn bị cho một cuộc trở về.

Ðó mới chỉ là những cái bên ngoài biểu lộ quan niệm “sinh kí tử quy”.  Một cách sâu xa hơn, người ta chuẩn bị cho chuyến trở về bằng cả một cuộc sống của mình.  Ðể cho cuộc trở về tốt đẹp, người ta sống tốt đẹp, cư xử tử tế với mọi người, tạo phúc đức để lại cho con cháu, trả sạch nợ nần để không phải vướng mắc với ai, không tạo ra những ác nghiệp v.v…  Thực hiện được những điều đó, người ta thanh thản trở về thế giới bên kia.

“Sinh kí tử quy.” Sống là tạm gửi, chết mới là về.  Nhưng về đâu?  Ðó là vấn đề.  Có phải là về với lòng đất?  Có phải là về với hư không?  Có phải là về với tổ tiên?  Hay là về chốn bồng lai tiên cảnh?…  Ðiều đó tùy thuộc quan niệm và niềm tin của từng người.  Người Công giáo chúng ta tin rằng con người có linh hồn bất tử, và khi chết, linh hồn của mình sẽ về cùng Thiên Chúa, đấng tạo dựng nên mình.  Thiên Chúa là nguồn cội.  Từ Thiên Chúa, có muôn loài muôn vật, có chính mình.  Bởi thế, chết là một cuộc “lá rụng về cội” lớn lao nhất, quan trọng nhất.

“Lá rụng về cội”.  Ðó có thể coi như một nguyên tắc, một lẽ đương nhiên?  Thật ra không hẳn thế.  Quan sát sự kiện thực tế ngoài đời, ta sẽ biết ngay: có chiếc lá khi rụng, chao đi vài vòng, rồi nhẹ nhàng đặt mình dưới gốc cây.  Nhưng cũng có những chiếc lá vừa lìa khỏi cành đã bị trận bão loạn gió cuồng cuốn bay đi xa lắc.  Lá rụng, nhưng lá không về cội.

Ðời người ta cũng như những chiếc lá.  Như lá được sinh ra và nuôi dưỡng từ chất nhựa từ cội là gốc rễ đưa lên thế nào, con người cũng được sinh ra, lớn lên, sinh hoạt trong dòng đời, từ chính cội nguồn của sự sống là Thiên Chúa như thế.  Cái chết của con người cũng giống như chiếc lá lìa cành.  Về với Thiên Chúa cũng như “lá rụng về cội”.  Nhưng lá rụng chưa chắc đã về cội thì con người khi chết cũng chưa hẳn sẽ được về cùng Thiên Chúa.  Về được với Chúa hay không, cái đó tùy ở cách sống của mình, tùy ở chính mình.

Có người ví cuộc hành trình về với Chúa, hay nói khác đi là về Thiên Ðàng, là một chuyến đường.  Người đi phải tập làm quen với con đường, hay nói khác đi là phải đi lại nhiều lần trước khi ra đi để về thật.  Nếu không quen đường thuộc lối, rất có thể người ta sẽ đi lạc, và như thế chẳng về được nhà.

Con đường về với Chúa là con đường gì?  Ðó là đường Tình Yêu, bởi vì Thiên Chúa chính là Tình Yêu.  Và Thiên Ðàng là nơi gồm toàn những người biết yêu Chúa và yêu nhau.  Như thế, làm quen với con đường về Thiên Ðàng cũng có nghĩa là tập sống yêu thương.  Yêu Chúa và yêu người.

Yêu Chúa thì dễ, vì Chúa là Ðấng trọn hảo và rất đáng kính yêu.  Chúa không làm cho mình khổ, Chúa không gây ra những rắc rối cho đời mình.  Chúa lại yêu mình hết mực.  Tuy nhiên, yêu Chúa “khơi khơi” thì dễ, chứ yêu đến nơi đến chốn, yêu với tất cả linh hồn và trí khôn, yêu đến độ sẵn sàng sống chết vì Chúa…  điều ấy chưa chắc đã dễ.

Yêu người khó hơn nhiều lắm.  Vì đã là người thì có khuyết điểm.  Người ta dễ làm cho mình đau khổ, cũng gây cho mình rất nhiều điều rắc rối.  Rất nhiều khi người ta không yêu mình, trái lại còn ghen ghét, thù hận mình nữa.  Người ta như vậy đó, thế mà mình phải yêu, để làm quen được với cái đường đi về Thiên Ðàng kia.

Nói cho cùng, cuộc sống làm nên ý nghĩa của sự chết.  Cuộc sống quyết định cho đích điểm của một chuyến đi.  Chuyến đi xa nhất, quan trọng nhất của đời người.  Ðây cũng là chuyến đi cô đơn nhất, vì không có ai đồng hành với ta.

Sống Yêu Thương, yêu Chúa và yêu người thật lòng, ta sẽ về được với Ðấng chính là Tình Yêu.  Sống không yêu thương, đường đi của ta sẽ ngược chiều, và ta khó lòng gặp được Thiên Chúa Tình Yêu.  Ðó là nỗi bất hạnh lớn lao nhất, nỗi cơ cực kinh khủng nhất.  Bởi vì hạnh phúc thật của con người, nói cho cùng, là về được, hòa nhập được với chính cội nguồn nơi mình đã xuất phát: Thiên Chúa.  Hòa nhập được với Thiên Chúa, Ðông phương gọi là hòa hợp cùng Ðại Ngã, còn chúng ta gọi là được về nước Thiên Ðàng hưởng hạnh phúc vĩnh cửu.

Còn nỗi cô đơn.  Ai mà chẳng sợ cô đơn.  Muốn tránh cô đơn, chỉ còn cách kết bạn và mời bạn làm kẻ đồng hành.  Nhưng bạn nào đồng hành được với ta trên đường về, mà khởi đầu là cái chết phần thân xác?  Chỉ có một “người” thôi, đó chính là Thiên Chúa.  Hạnh phúc cho ai, trên đường về có chính Thiên Chúa làm bạn đồng hành.  Trong tình bạn, cần có thời gian.  Bạn thân để có thể đồng hành lại càng cần thời gian dài hơn nữa.  Như thế, trong cuộc sống trần gian, nếu ta đã không từng quen với Chúa, thân với Chúa, chia sẻ với Chúa, thì khi ta chết, làm sao ta có được Chúa làm người bạn đồng hành trên đường về?

“Sinh kí tử quy”, “Lá rụng về cội.”  Ðó thật là những tư tưởng đẹp và thâm sâu.  Ðể hiểu được vẻ đẹp và sự thâm sâu đó, không phải một sớm một chiều.  Giá ta phải trả để hiểu được nó và áp dụng nó là cả một cuộc đời, với nỗ lực và với yêu thương.

Quyên Di